Optimisme als noodzakelijke exercitie

2014_Kosovo_protest_cropped2

Ze zijn jong en maken kritische media in een regio waar dit hoogst ongebruikelijk is. Besa Luci (30) is hoofdredacteur van magazine en blog Kosovo 2.0. Ibrahim Nehme (28) voert in Beiroet de hoofdredactie van het onafhankelijke magazine The Outpost. Beiden waren het afgelopen weekend te gast op Facing Pages, het festival voor ‘independent magazines’. Kort van te voren interviewde ik hen.

Te midden van de Arabische Lente in 2011 zag een nieuw tijdschrift het daglicht in Beiroet: The Outpost. De makers, Ibrahim Nehme en zijn beste vriend Rafaat Majzoub, hadden geen ervaring met bladenmaken, maar wilden de energie van de jonge revolutie vangen. Ze verzamelden meer vrienden om zich heen, legden hun spaargeld bij elkaar en publiceerden het zelfbenoemde ‘magazine of possibillities’. Afgelopen week presenteerde Nehme het vijfde nummer in Athenaeum Nieuwscentrum in Amsterdam.

Twee jaar eerder keerde Besa Luci met een master ‘Magazine Writing’ van de universiteit van Missouri terug in haar eigen land, Kosovo, om te ontdekken dat de jongeren in haar land monddood waren én dat er geen enkel journalistiek medium was waar ze zich mee wilde associëren. Te sensationeel, te eenzijdig, te onbekwaam was haar kritiek. Samen met de Nederlandse toenmalige fotograaf Joan de Boer en het Nederlandse ontwerpbureau Van Lennep zette ze het blog Kosovo 2.0 op. In 2011 brachten ze voor het eerst het gelijknamige magazine uit.

besa_luci_main1

Besa Luci

Kosovo 2.0 is opgezet als een interactief blog, dat streeft naar zo divers mogelijke verhalen en meningen over cultuur, sociale ontwikkelingen en politiek. Iedereen mag een verhaal insturen, maar wordt stevig begeleid door de vaste eindredacteurs, waardoor de kwaliteit van de artikelen groot is. Ook besteedt de redactie veel tijd aan factchecking van de ingezonden artikelen. De artikelen zijn te lezen in het Albanees, Servisch en Engels in een eigentijdse vormgeving (door Van Lennep) met grote, aansprekende foto’s. Het tijdschrift Kosovo 2.0 kent iedere keer een thema, zoals religie, seks of corruptie.

 Ook The Outpost is kristalhelder over de corruptie, het geweld en de ‘verslavende onverdraagzaamheid’ in de Arabische landen, maar zoekt te midden daarvan de inspirerende verhalen en kansen ‘for a new Arab world’. Verpakt in een smaakvol ontwerp met veel kwalitatief goede infographics en op stylish mat papier. Het blad werd in het eerste jaar meteen genomineerd voor Best New Magazine en Best Magazine Design bij de Magpile’s Magazine Awards. Magpile is een bekend Brits online verkooppunt van onafhankelijke bladen, de zogeheten ‘independent magazines’. The Guardian concludeerde onlangs dat The Outpost zomaar een opvolger van The Economist zou kunnen zijn.

Outpost1

Ibrahim Nehme

Ibrahim, in het voorwoord van het tweede nummer schrijf je, vrij vertaald: ‘Het is slopend om in de Arabische wereld te leven. Slopend, omdat wij, jonge Arabieren, ons beseffen dat onze pogingen om binnen te dringen in het gestagneerde politieke landschap voortdurend falen, slopend omdat we onze trots moeten inleveren terwijl we opgroeien in deze verscheurde steden, slopend omdat de intolerantie al onze gesprekken is binnengedrongen.’ Dat zijn donkere woorden om een ‘magazine of possibilities’ mee te beginnen… ‘Het is context waarbinnen we naar de ‘possibilities’ zoeken. Voordat ik The Outpost begon te maken, stond ik op het punt Beiroet te verlaten. Ik voelde mij kreupel door het totale gebrek aan vrijheid. Beiroet is een van de vrijere steden in het Midden-Oosten, maar zelfs hier moet je je onderwerpen aan het systeem. De regering bepaalt wat je moet denken. Voor mijn gevoel kon ik nooit mezelf zijn. Nog afgezien van de stroomstoringen, de waterafsluitingen, de visa die ik moet aanvragen om mijn vrienden in naburige landen te bezoeken. Maar toen ineens begon de revolutie om ons heen. Het verlammende gevoel van onmogelijkheid brokkelde plotseling af. Iedereen werd enthousiast en hoopvol. Rafaat en ik wilden iets creëren om die energie te vangen. Het idee liet me niet meer los; ik moest blijven om dit te doen.’

Jij keerde juist terug, Besa. Wat deed jou beslissen om een nieuw medium te ontwikkelen? Besa: ‘Toen ik terugkwam, was Kosovo net een jaar onafhankelijk. We stonden aan het begin van de opbouw van onze staat, maar ik merkte dat jongeren hierin totaal geen aandeel hadden. Terwijl 60 procent van de Kosovaarse bevolking jonger is dan dertig, waren er geen jongerenpartijen, geen studentengroeperingen. Sommige jongeren maakten onderdeel uit van de klassieke politieke partijen, maar hadden daarbinnen geen eigen geluid. Met driekwart van de jongeren werkloos, gebrekkig universitair onderwijs, maar ook de onvrijheid om te reizen vanwege de visumplicht, kregen jongeren veel te weinig mogelijkheden om zich te ontwikkelen en een bijdrage te leveren aan het nieuwe Kosovo. Ik wilde deze jongeren de kans geven hun stem te laten horen.’

En waarom een blog of magazine? Besa: ‘We wilden het perspectief kantelen. In de binnenlandse en buitenlandse pers was er maar een perspectief van Kosovo: de oorlog van 1999 en het politieke schandaal tijdens het opbouwen van de democratische staat. Wij wilden die nauwe gespreksstof verbreden. Discussiëren over de kunst en cultuur, die hier ook in overvloed is, over onderwijs, over jongeren die zoeken naar hun identiteit, over taboes zoals seksisme en gendergelijkheid, over maatschappelijke issues die de mensen bezig houden. Niet alleen de hoogover politiek en staatvorming, maar ook gewoon armoede of het vuilnis dat zich ophoopt in onze straten. En we wilden dit doen op een manier die al die thema’s relevanter maakt voor de mensen. Doordat het persoonlijke verhalen zijn van inzenders, geven de lezers er meer om.’

kosovo

Ibrahim: ‘‘Voor ons geldt hetzelfde. Wij wilden een discours over ‘mogelijkheden’ plaatsen tegenover het voortdurende discours over de ‘onmogelijkheden’. Ik wilde voorheen filmmaker worden, maar ben de laatste jaren gegrepen door magazines als krachtig middel voor verandering. Magazines kunnen de tijdsgeest vangen op een manier dat weinig andere communicatiemiddelen dat kunnen. Het zijn culturele artefacten die de ideeën, idealen, angsten en dromen, kansen en uitdagingen van een gegeven moment in tijd documenteren en verspreiden.’

Hoe hebben jullie dit uitgewerkt in het concept? Besa: ‘Het blog zien wij als middel voor het verbreden van de discussie. En als ontmoetingsplek van waaruit verandering kan ontstaan. Het tijdschrift zien wij als documentatie. Per keer kiezen we een thema, dat van belang is voor Kosovo en dat we diepgaand en van alle kanten bespreken. Als het tiende nummer is verschenen, bundelen we ze in een boek. Een boek over onze generatie. Wij zijn niet alleen maar post-onafhankelijk Kosovo. Wij zijn de generatie van de jaren ’90. Op tv keken we naar MTV, maar ondertussen werden we door het Servische regime buiten gesloten. Onze scholen sloten, de stad werd verdeeld. Wij leidden een parallel bestaan aan het heersende regime, maar kregen wel informatie van buitenaf. Er zijn prachtige verhalen te vertellen over onze herinneringen, onze frustraties, onze kunst en onze relaties Hiermee voegen wij ons verhaal aan de nationale identiteit.’

Ibrahim: ‘Ons blad is onderverdeeld in drie secties: “What’s happening”, “What’s not happening” en “What could happen”. Het zijn drie stadia van waarschijnlijkheid. In de eerste sectie vertellen we over initiatieven die nu al plaatsvinden en veranderaars die actief zijn. In de tweede sectie gaat het over onderwerpen die nog zo taboe zijn dat verandering nog ver weg lijkt. Het derde deel bestaat uit scenario’s voor mogelijke veranderingen.’

Maar van de Arabische Lente is inmiddels niet veel meer over. Dus over wat voor mogelijke veranderingen hebben we het dan nog? Ibrahim: ‘Op straat zijn de protesten misschien verstomd, maar ondergronds gaat de revolutie gewoon door. Het zit hem in al die veranderaars die in de luwte werken. Zoals de eigenaresse van een café in Tunis, waar iedereen komt die niet in het pulletje past, de toneelspelers van Freedom Theatre die in Jenin op de Westoever kinderen van de straat halen voor theaterworkshops. De Iraakse hackers van Fikra Space die online Hackerspace-ruimtes creëren waar mensen informatie kunnen uitwisselen en kunnen samenwerken. Of wat we noemen de “offline hackers”, de mensen die barrières slechten, zoals Raqib die Palestijnse arbeiders over de grens helpt om werk te vinden in Israël. Of Obaidah die aan het begin van de burgeroorlog journalisten Syrië binnen smokkelde. Bij elkaar vormen deze mensen een grote verandering die langzaam maar zeker tot stand komt.’

20140218072521-Screen_shot_2014-02-17_at_10.00.20_PMWat kan The Outpost voor hen betekenen? ‘Alleen al in ons eerste jaar hebben wij zoveel van dit soort veranderaars gevonden; ik noem ze ook wel “wereldmakers”. Bijna allemaal werken ze in stilte en geïsoleerd van elkaar. Door ze in The Outpost bij elkaar te brengen, weten ze ineens van elkaars bestaan af en ontstaat er een platform voor verandering. In het nieuwste nummer van The Outpost onderzoeken we bovendien het idee om een activistische pan-Arabische internetradiozender op te richten. We moeten ons meer in verbinding stellen met elkaar. Maar The Outpost is vooral gewijd aan “optimistisch zijn”. We vertellen verhalen waardoor wij ons een andere Arabische toekomst kunnen voorstellen. We gunnen het onszelf en de lezer om met gedachtes te spelen, te speculeren en te dromen. Dat is niet alleen een fijn tijdverdrijf, maar een ongelooflijk belangrijke exercitie. Als individuen en samenleving moeten we ons eerst kunnen voorstellen wáár we heen willen, voordat we daar daadwerkelijk naartoe kunnen.’

Hoe hoopvol ben jij over de toekomst, Besa? ‘Ik ben optimistisch. Jongeren krijgen meer en meer een stem in Kosovo. Ze laten zich horen via de sociale media. Mobiliseren zich steeds vaker rondom thema’s, zoals de recente demonstraties tegen de corrupte rector van de universiteit van Prishtina. Heel hoopgevend waren de recente lokale verkiezingen, ook wel de ‘election revolution’ genoemd. In meer dan de helft van de gemeentes zijn de gevestigde burgemeesters eruit gestemd. De nieuwe generatie kiezers laat zich niet meer leiden door de belofte van banen of economische diensten, maar kijkt naar de inhoud. In Prishtina is de burgemeester, wiens partij de afgelopen 14 jaar aan de macht was, vervangen door Shpend Ahmeti, afgestudeerd aan Harvard. Hij maakt een hele goede indruk: vastberaden, menselijk en benaderbaar.’

kosovo_2.0_sex_motto_006Maar de reacties op jullie blog zijn soms behoorlijk haatdragend. Besa: ‘Dat klopt, en bij de lancering van ons tweede nummer, met als thema ‘Seks’, is een groep radicale Moslim-mannen binnengestormd en heeft alles kort en klein geslagen en een van onze redacteurs gemolesteerd. Ons tijdschrift ging over allerlei kwetsbare verhalen over ontluikende seksualiteit, de kunst van het versieren op de Balkan en LGBT-rechten, maar op de populaire nieuwsportals schreef men dat er een seksparty gaande was in de stad. ’s Avonds moesten we het lanceringsfeest annuleren, want buiten hadden zich opnieuw tweehonderd boze mannen verzameld. Daarna stond het onderwerp wél ineens op de kaart. Toen werden wij voor televisie-uitzendingen uitgenodigd om over LGBT-rechten te spreken. Maar wat ons verbijsterd had, was hoe snel deze extremisten zich konden mobiliseren en het gewone publiek kon bereiken met hun leugens over een seksparty, terwijl ons genuanceerde verhaal zich veel langzamer verspreidt.’

En jullie, Ibrahim, hebben jullie last van agressie of censuur? ‘Het feit dat we in het Engels publiceren, helpt ons de censuur omzeilen. De censor veronderstelt dat alleen Arabische teksten een rol spelen in het vormen van het collectieve bewustzijn: prima. We zijn ons er wel van bewust dat we een deel van de bevolking niet bereiken in het Engels. Daarom zijn we van plan om een Arabische versie uit te brengen. Geen vertaling, maar een andere vorm: een krant of een dunner magazine. We weten ook nog niet precies wat voor soort verhalen we daarin willen brengen, want in het Arabisch zijn we kwetsbaarder.’

kosovo2magazine_cover_en-300x388 Jullie zijn allebei heel succesvol in het buitenland. Hoe komt dat, denken jullie? Besa: ‘Wat we doen, spreekt mensen simpelweg aan. Wij, jonge Kosovaren, pakken de regie over ons eigen verhaal. Wij proberen het verhaal over Kosovo te kantelen, te verbreden. In het buitenland is die ‘doe het zelf’-mentaliteit opgevallen. Daarnaast vertellen we hele persoonlijke verhalen. Omdat onze kritiek op ontwikkelingen in Kosovo komt vanuit die persoonlijke ervaringen, heeft het meer waarde.’

Ibrahim: ‘Voor een deel valt ons succes samen met de wereldwijde interesse voor “independent magazines”. De Arabische Lente heeft bovendien internationaal veel aandacht gekregen en lezers hebben sympathie voor onze wereldmakers. Wat, denk ik, ook meespeelt, is dat onze strijd in de Arabische wereld in zekere zin een metafoor is voor een wereldwijde strijd tegen verouderde structuren en verstokte machtsbolwerken. Onze wereldmakers dienen als inspiratie voor de wereldmakers in het Westen of waar ook ter wereld. Of je nu strijdt tegen extreem kapitalisme of een autoritair regime, we zoeken allemaal naar manieren om de oude bolwerken af te breken.’

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s